PFAS-vervuiling treft niet heel Nederland even zwaar. De risico's zijn sterk regionaal bepaald: nabij industriegebieden, rondom voormalige blusschuimlocaties en langs bepaalde rivieren zijn de concentraties hoger dan elders. In dit artikel brengen we in kaart welke gebieden verhoogd risico hebben, wat de EU-norm van 0,1 µg/L inhoudt, en hoe positief het RIVM-monitoringsnieuws uit 2024 is.
Wat zijn PFAS en waarom is locatie zo bepalend?
PFAS — per- en polyfluoralkylstoffen — zijn extreem persistente synthetische stoffen die decennialang zijn gebruikt in industrie, blusschuim en consumentenproducten. Ze breken niet af in het milieu en verspreiden zich via bodem, grondwater en oppervlaktewater.
De vervuiling is sterk geografisch geclusterd rondom:
- Industriële locaties die PFAS produceerden of gebruikten
- Militaire oefenterreinen en luchthavens waar PFAS-houdend blusschuim werd ingezet
- Riviergebieden die stroomafwaarts gelegen zijn van vervuilde punten
Voor een bredere achtergrond over PFAS in drinkwater en welke filters helpen, lees ook ons artikel PFAS in drinkwater: hoe erg is het en wat helpt?
Risicogebieden in Nederland: een regionale analyse
Westerschelde en Zeeland
De Westerschelde is een van de meest PFAS-belaste wateren van Europa. De oorzaak ligt grotendeels in 3M's productielocatie in Zwijndrecht (België), slechts enkele kilometers stroomopwaarts aan de Schelde. Jarenlang zijn er grote hoeveelheden PFOS en PFOA in de rivier geloosd.
Gevolgen voor de regio:
- Verhoogde PFAS-concentraties in sediment, oevers en overstromingsgebieden van de Westerschelde
- PFAS in eieren van kippen die buiten lopen in oeverbieden
- Gevisste platvis (schol, bot, tong) uit de Westerschelde bevat verhoogde PFAS-waarden
- Drinkwater in Zeeland wordt via de Biesbosch en duininfiltratiegebieden gewonnen — de directe drinkwaterroute is minder problematisch dan de voedselroute
In 2021 adviseerde het RIVM om geen eieren te eten van vrije uitloopkippen in een strook van meerdere kilometers langs de Westerschelde. Dat advies geldt nog steeds voor de zwaarst belaste zones.
Chemours/DuPont Dordrecht en de Drechtsteden
De naam Chemours — voorheen DuPont — is onlosmakelijk verbonden met PFAS-vervuiling in de regio Dordrecht. De fabriek aan de Noord produceert al decennialang PTFE en aanverwante fluorchemicaliën, waarbij vooral GenX (hexafluorpropyleenoxide-dimeeracid) in de aandacht staat.
Wat speelt hier:
- GenX werd aangetroffen in drinkwater gewonnen uit de Maas en de Noord. Na publicitaire druk in 2016–2018 zijn de emissies sterk teruggedrongen.
- Het RIVM voerde omvangrijk bodemonderzoek uit in een ruime straal rondom de fabriek. In een groot deel van de omgeving werden verhoogde PFAS-waarden in de bodem aangetroffen.
- Omwonenden met grote moestuinen in de directe nabijheid kregen het advies om voorzichtig te zijn met zelfgeteelde groenten.
- Waterwinning: Evides, het drinkwaterbedrijf voor dit gebied, past extra zuiveringsstappen toe (actief koolstof en ionenwisseling) om PFAS onder de norm te houden. Het drinkwater voldoet aan de EU-norm.
Noord-Brabant: meerdere hotspots
Noord-Brabant kent meerdere PFAS-hotspots, deels door industrie en deels door intensief gebruik van blusschuim:
Woensdrecht / vliegbasis Woensdrecht: De voormalige militaire vliegbasis bij Bergen op Zoom is een van de zwaarst belaste locaties. PFAS-houdend blusschuim is decennialang gebruikt bij oefeningen, en PFOS en PFOA zijn diep in het grondwater gedrongen.
Tilburg en omgeving: In Tilburg zijn historische verontreinigingen aangetroffen rondom industriële locaties waar PFAS-houdende stoffen werden verwerkt.
Helmond en De Peel: Grondwatermonitoring toonde aan dat in delen van de Peel verhoogde PFAS-concentraties aanwezig zijn. De drinkwaterwinning door Brabant Water vindt plaats uit andere bronnen en voldoet aan de normen.
Schiphol en omgeving
Luchthaven Schiphol en omliggende terreinen zijn jarenlang blootgesteld aan PFAS-houdend blusschuim bij incidentoefeningen. Bodemonderzoek toonde aanzienlijke verontreiniging aan in de directe omgeving van de brandweerkazernes en oefeningsterreinen.
Oost-Schiphol (Schiphol-Rijk): In dit gebied zijn de hoogste concentraties gemeten. Het grondwater is plaatselijk sterk verontreinigd.
Drinkwater: Het drinkwater in de regio wordt door Waternet en PWN gewonnen uit andere bronnen (duininfiltratiewater), niet uit het Schiphol-grondwater. Het drinkwater voldoet aan de normen.
Rotterdam en de Rijnmond
De Rijn en de Maas voeren PFAS aan vanuit het Europese achterland (industrie in Duitsland, België, Zwitserland). Bij Lobith, waar de Rijn Nederland binnenkomt, worden PFAS structureel gemonitord.
Evides en andere drinkwaterbedrijven die Rijn- of Maaswater gebruiken, passen grootschalige actief koolstoffiltratie toe als extra barrière naast de standaard drinkwaterzuivering.
EU-norm: 0,1 µg/L voor de som van PFAS
Sinds januari 2026 geldt in de hele EU een bindende norm van maximaal 0,1 microgram per liter (0,1 µg/L) voor de som van 20 specifieke PFAS-verbindingen in drinkwater. Dit is vastgelegd in de herziene Europese Drinkwaterrichtlijn (2020/2184).
Wat betekent 0,1 µg/L in de praktijk?
| Concentratie | Equivalent | |---|---| | 0,1 µg/L (EU-norm) | 0,1 microgram per liter = 100 nanogram per liter | | Gemiddelde NL kraanwater | Doorgaans <0,05 µg/L | | Westerschelde-gebied drinkwater | Wordt extra gemonitord; voldoet aan norm | | Bodem nabij Chemours | Plaatselijk >100 µg/kg droge stof (bodem, niet water) |
Naast de 0,1 µg/L-norm voor de som van 20 PFAS geldt ook een aparte norm van 0,01 µg/L voor de som van PFOA, PFOS, PFNA en PFHxS — de vier meest zorgwekkende langketenige PFAS.
RIVM-monitoring 2024: positief nieuws
Het RIVM publiceerde in 2024 nieuwe monitoringsdata die positieve trends laten zien:
Dalende emissies bij Chemours: Na handhavingsmaatregelen en aanvullende emissiereductieprogramma's bij Chemours in Dordrecht zijn de GenX-concentraties in de Noord significant gedaald. In 2024 lagen de gemeten waarden in het oppervlaktewater gemiddeld 60–70% lager dan in de piekjaren 2016–2018.
Uitbreiding monitoringsnetwerk: In 2024 heeft het RIVM samen met de provincies het monitoringsnetwerk voor PFAS in grondwater uitgebreid naar meer dan 800 meetpunten. Hierdoor is het beeld van de verspreiding aanzienlijk completer geworden.
Drinkwater voldoet breed aan normen: Uit de meest recente RIVM-analyse bleek dat alle Nederlandse drinkwaterbedrijven in 2024 voldeden aan de nieuwe EU-norm voor PFAS. In een groot deel van het land liggen de gemeten PFAS-concentraties zelfs ver onder de norm (<0,02 µg/L).
Innovatieve zuiveringstechnieken: Brabant Water, Evides en PWN hebben in 2023–2024 geïnvesteerd in nieuwe zuiveringsinstallaties met ionenwisselaars die specifiek zijn afgestemd op PFAS-verwijdering. Deze technieken zijn effectiever dan standaard actief koolstof voor de korte-keten PFAS die steeds vaker worden aangetroffen.
Hoe verwijdert omgekeerde osmose PFAS?
Op huishoudschaal is omgekeerde osmose de meest effectieve technologie voor consumenten die zelf actie willen ondernemen. Het osmosemembraan heeft poriën van <0,001 micrometer — significant kleiner dan de moleculaire grootte van zelfs de kleinste PFAS-verbindingen. Verwijderingspercentages liggen doorgaans boven de 95%, ook voor kortketenige PFAS die actief koolstoffilters gedeeltelijk doorlaten.
Lees meer over welke filtertypen PFAS verwijderen in ons artikel PFAS en waterfilter.
Vergelijking filtereffectiviteit voor PFAS:
| Filtertype | Langketen PFAS | Kortketen PFAS | |---|---|---| | Filterkan | Minimaal | Minimaal | | Actief koolstofblok | 60–90% | 30–60% | | Ionenwisselaar (huishoudelijk) | 80–95% | 70–90% | | Omgekeerde osmose | >95% | >90% |
Wat kun jij doen als je in een risicogebied woont?
- Informeer bij je drinkwaterbedrijf naar de actuele PFAS-meetwaarden in jouw postcodegebied. Alle drinkwaterbedrijven publiceren dit in hun jaarlijkse waterkwaliteitsrapport.
- Raadpleeg het RIVM-kaartmateriaal voor bodem- en grondwaterverontreiniging — relevant als je een put of eigen waterwinning hebt.
- Beperk blootstelling via voedsel: In risicogebieden (Westerschelde, Chemours-zone) is de blootstelling via lokaal geteelde groenten en eieren doorgaans groter dan via drinkwater.
- Overweeg een osmosefilter als je in een verhoogd-risicogebied woont, een kwetsbaar gezinslid hebt of extra zekerheid wilt — ongeacht de wettelijke compliance van je kraanwater.
Conclusie
PFAS-vervuiling in Nederland is reëel maar geconcentreerd. De meest belaste gebieden zijn de Westerschelde-regio, de Chemours-zone rond Dordrecht, militaire vliegbases in Brabant en de Schiphol-omgeving. Het goede nieuws is dat de drinkwaterbedrijven voldoen aan de strenge EU-norm en dat de RIVM-monitoring uit 2024 dalende trends toont bij de grootste puntbronnen.
Wie in een risicogebied woont of maximale zekerheid wil, kan aanvullend een omgekeerde osmose filter installeren — de meest sluitende thuisoplossing voor PFAS-verwijdering.
Zelf actie ondernemen voor schoner drinkwater? Bekijk het complete aanbod osmose-installaties op waterfilterplatform.nl: omgekeerde osmose kopen en kies de oplossing die bij jouw regio past.
Veelgestelde vragen
Welk gebied in Nederland heeft het meeste last van PFAS?
De Westerschelde-regio (Zeeland) en de omgeving van Chemours in Dordrecht zijn de meest bekende hotspots. Daarnaast zijn militaire vliegbases (Woensdrecht, De Peel), Schiphol-Oost en diverse industriegebieden in Brabant als verhoogd-risicogebied aangemerkt.
Is het drinkwater in risicogebieden veilig?
Ja. Alle drinkwaterbedrijven in Nederland voldeden in 2024 aan de EU-norm van 0,1 µg/L (som van 20 PFAS). In de meeste gevallen liggen de waarden ver onder de norm. De blootstelling via lokaal geteelde groenten en eieren is in sommige gebieden een grotere risicofactor dan het drinkwater.
Verwijdert mijn waterfilter ook PFAS?
Dat hangt sterk af van het type filter. Omgekeerde osmose verwijdert >95% van alle PFAS, inclusief kortketenige varianten. Actief koolstoffilters zijn minder consistent, met name voor kortketenige PFAS. Standaard filterkannen verwijderen vrijwel geen PFAS.
Wat is de EU-norm voor PFAS in drinkwater?
Sinds januari 2026 geldt een norm van maximaal 0,1 µg/L (= 100 ng/L) voor de som van 20 specifieke PFAS, vastgelegd in de herziene Drinkwaterrichtlijn 2020/2184. Voor de vier meest zorgwekkende langketenige PFAS (PFOA, PFOS, PFNA, PFHxS) geldt een extra strenge norm van 0,01 µg/L.
Lees ook: PFAS in drinkwater, PFAS en waterfilter en Waterkwaliteit Nederland.