Eind september 2026 stond PFAS in kraanwater volop in het nieuws. Greenpeace lanceerde een postcodechecker waaruit blijkt dat bij ruim een derde van de Nederlanders meer PFAS uit de kraan komt dan het RIVM gezondheidskundig adviseert. Een paar weken eerder waarschuwde de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) dat PFAS een groot risico vormt voor het drinkwater van de toekomst. Dat roept vragen op: is mijn kraanwater nog veilig, waarom verschillen de cijfers zo, en moet ik iets doen? In dit artikel zetten we de feiten nuchter op een rij.
Wat is er precies gemeld?
Op 22 september 2026 publiceerde Greenpeace een PFAS-postcodechecker op basis van openbare meetgegevens van alle tien Nederlandse drinkwaterbedrijven, gemeten bij 183 winlocaties. Voor de beoordeling van de verschillende PFAS-stoffen gebruikte Greenpeace de rekenmethode van het RIVM. De belangrijkste uitkomsten:
| Regio | Uitkomst ten opzichte van de RIVM-advieswaarde | | --- | --- | | Nederland totaal | Bij ruim een derde van de bevolking boven de advieswaarde | | Noord-Holland | Circa 95 procent van de inwoners boven de advieswaarde | | Zaandam en IJmuiden | Ruim drie keer de advieswaarde | | Alkmaar en Den Helder | Circa tweeenhalf keer de advieswaarde | | Amsterdam | Ruim twee keer de advieswaarde | | Limburg | Circa een op de vijf inwoners boven de advieswaarde |
De waterbedrijven PWN en Waternet lieten weten dat de cijfers uit hun eigen metingen komen en dus niet nieuw voor hen zijn. PWN bevestigt de cijfers, maar benadrukt dat het geleverde water aan alle wettelijke eisen voldoet en veilig te drinken is. Ook de verantwoordelijke minister gaf aan het eens te zijn dat vermindering van PFAS in kraanwater noodzakelijk is. Het RIVM stelt dat vooral bedrijven en overheden maatregelen kunnen nemen, zodat mensen op de lange termijn minder PFAS binnenkrijgen.
Norm of advieswaarde: waarom zijn er twee getallen?
Dit is de kern van de verwarring. Er bestaan twee verschillende grenzen, en die liggen ver uit elkaar.
De wettelijke norm. Sinds 12 januari 2026 geldt in de hele EU op grond van de Europese drinkwaterrichtlijn een bindende grens van 100 nanogram per liter (0,1 microgram per liter) voor de optelsom van 20 aangewezen PFAS. Daarnaast geldt een grens van 500 nanogram per liter voor alle PFAS samen. Nederlands kraanwater voldoet aan deze wettelijke eisen.
De RIVM-advieswaarde. Het RIVM adviseert sinds 2022 een veel strengere richtwaarde van 4,4 nanogram per liter, uitgedrukt in zogeheten PFOA-equivalenten. Die waarde is gebaseerd op de gezondheidskundige grenswaarde van de Europese voedselautoriteit EFSA. Het RIVM rekent met een volwassene van 70 kilo die twee liter water per dag drinkt, en reserveert 20 procent van de veilige totale inname voor drinkwater. De rest is gereserveerd voor PFAS uit voedsel, verpakkingen, huisstof en cosmetica. De advieswaarde is ruim twintig keer strenger dan de wettelijke norm, maar is geen wet.
Het verschil ontstond doordat nieuwe wetenschappelijke kennis over PFAS beschikbaar kwam nadat de Europese regels waren vastgesteld. PFAS kunnen al bij lagere concentraties dan eerder gedacht effect hebben op het immuunsysteem. Het RIVM ziet de advieswaarde daarom als het niveau waarnaar je op termijn wilt streven.
Waarom zit er in het westen meer PFAS in het water?
Het verschil per regio heeft vooral met de bron te maken. Waterbedrijven in het westen maken een groot deel van hun drinkwater uit oppervlaktewater. PWN gebruikt water uit het IJsselmeer en rivierwater uit de Lek; ook andere bedrijven in het westen zijn afhankelijk van Rijn- en Maaswater. Rivieren voeren PFAS aan uit industrie in binnen- en buitenland. Grondwater uit diepe lagen, zoals in grote delen van het oosten en noorden, is doorgaans beter beschermd en bevat minder PFAS.
Bestaande zuivering haalt maar een deel van de PFAS weg. Evides verwijdert naar eigen zeggen ongeveer 30 tot 50 procent. Dunea meldt dat het water ruim voldoet aan de Europese richtlijn en dicht bij, maar niet altijd onder de RIVM-advieswaarde zit. Meer over de bronnen van PFAS in Nederland lees je in ons overzicht van PFAS-lozingen in Nederland.
De ILT waarschuwt voor TFA uit bestrijdingsmiddelen
Op 11 september 2026 publiceerde de ILT het rapport "Risico's van TFA voor onze drinkwaterkwaliteit". TFA (trifluorazijnzuur) is een zeer kleine, zeer mobiele PFAS-stof. Volgens de berekeningen van de inspectie komt jaarlijks ten minste 21.000 kilo TFA vrij door het gebruik van bestrijdingsmiddelen met PFAS. Het gebruik van zulke middelen steeg tussen 2022 en 2024 van 250.000 naar 456.000 kilo.
TFA dringt sneller door naar diep grondwater dan andere PFAS. Als er niets verandert, komt het TFA-gehalte in diep grondwater, waaruit drinkwater wordt gewonnen, volgens de ILT binnen twintig jaar boven de waarde die het RIVM adviseert. De inspectie noemt een snelle uitfasering van PFAS-bestrijdingsmiddelen noodzakelijk. Ook Vewin, de vereniging van drinkwaterbedrijven, pleit voor een snel verbod en voor het aanpakken van PFAS-vervuiling bij de bron.
Is mijn kraanwater nog veilig om te drinken?
Het kraanwater voldoet aan de wettelijke normen en de waterbedrijven noemen het veilig. Er is geen acuut gevaar en geen advies om te stoppen met het drinken van kraanwater. De zorg gaat over langdurige blootstelling: PFAS stapelen zich op in het lichaam, en het RIVM wil dat de totale inname op termijn daalt.
Houd daarbij in gedachten dat drinkwater maar een deel van je PFAS-inname is. Voor de meeste mensen komt een groter deel uit voedsel, zoals vis en eieren uit vervuilde gebieden. Meer achtergrond vind je in ons artikel over PFAS in bloed van Nederlanders. Overstappen op flessenwater is geen vanzelfsprekende oplossing: ook flessenwater is niet automatisch PFAS-vrij, en het is duurder en belastender voor het milieu.
Wat kun je zelf doen?
- Zoek op wat er uit jouw kraan komt. Waterbedrijven publiceren hun PFAS-meetgegevens per leveringsgebied. Kijk op de website van je eigen waterbedrijf; dat blijft de meest betrouwbare bron voor jouw adres.
- Kijk naar je totale inname. Varieer in voeding en wees terughoudend met eieren van hobbykippen en zelfgevangen vis uit bekende PFAS-gebieden.
- Overweeg een filter als je de inname via water wilt verlagen. Niet elk filter werkt even goed tegen PFAS. Een omgekeerde osmose systeem verwijdert het overgrote deel van de PFAS, ook veel kortere ketens. Een goed koolstoffilter is effectief tegen langere PFAS-ketens zoals PFOS en PFOA, mits je de patroon op tijd vervangt, maar werkt minder goed tegen korte ketens. Tegen een ultrakorte stof als TFA helpt actieve kool nauwelijks en is ook de werking van omgekeerde osmose wisselend. Een tussenweg is een inline koolstoffilter onder het aanrecht, zoals PureFilter Mineral+ (een merk van PureAqua, waaraan dit platform gelieerd is): in een onafhankelijke labtest verminderde dat vijf PFAS met circa 83 tot 85 procent, zonder afvalwater. Een filterkan verschilt sterk per merk en patroon. Let bij elke PFAS-claim op een onafhankelijke test of certificering, en lees onze uitleg over het juiste PFAS-waterfilter. Wil je systemen naast elkaar leggen, bekijk dan ons overzicht om een omgekeerde osmose filter te kopen.
- Twijfel je, bijvoorbeeld bij zwangerschap of flesvoeding? Vraag advies aan je huisarts, verloskundige of het consultatiebureau.
Wat gebeurt er nu verder?
De druk om PFAS terug te dringen neemt toe. Waterbedrijven onderzoeken extra zuiveringsstappen, maar benadrukken dat aanpak bij de bron goedkoper en effectiever is dan achteraf zuiveren. Op Europees niveau loopt een voorstel om PFAS breed te beperken, en het RIVM rondt in het najaar van 2026 zijn meerjarige PFAS-onderzoeksprogramma af. Wij volgen de ontwikkelingen en werken dit artikel bij zodra er nieuwe normen, metingen of adviezen verschijnen. Een bredere tijdlijn vind je in het PFAS-trendoverzicht 2026 en op onze PFAS-themapagina.
Bronnen: Greenpeace, uitleg en verantwoording bij de PFAS-kraanwater-postcodechecker (22 september 2026); RIVM, PFAS in drinkwater; ILT, "Risico's van TFA voor onze drinkwaterkwaliteit" (11 september 2026); Europese Commissie, nieuwe EU-regels voor PFAS in drinkwater (12 januari 2026); reacties van PWN, Waternet, Dunea, Evides en Vewin (september 2026).