Bromaat in leidingwater: ozonisatie-bijproduct en EU-norm

Wat is bromaat?

Bromaat (BrO3-) is een anorganisch oxyanion van broom. In de natuur komt het nauwelijks voor, maar het ontstaat als ongewenst bijproduct bij de behandeling van drinkwater met ozon. Het ion is kleurloos, geurloos en smaakloos — volledig ondetecteerbaar zonder laboratoriumapparatuur.

De chemische reactie is eenvoudig: wanneer ozon (O3) in contact komt met bromide (Br-) dat van nature in het bronwater aanwezig is, oxideert het bromide tot bromaat. Hoe meer ozon wordt gebruikt en hoe hoger de bromide-concentratie in het ruwe water, des te meer bromaat kan ontstaan.

Hoe ontstaat bromaat in drinkwater?

Ozonisatie is een bewezen en effectieve desinfectiemethode die door tientallen drinkwaterbedrijven wereldwijd wordt toegepast. Ozon vernietigt ziekteverwekkers, breekt hormoonverstorende stoffen af en verbetert smaak en geur van drinkwater. Het nadeel: als het ruwe water bromide bevat, ontstaat bromaat als nevenproduct.

Bromide komt van nature voor in oppervlaktewater en oevergrondwater, met name in kustgebieden en in water dat via rivieren wordt aangevuld met zeewater of industrieel afvalwater. In Nederland bevatten de Rijn en de Maas meetbare hoeveelheden bromide, waardoor waterbedrijven die deze rivieren als bron gebruiken en ozon toepassen, extra aandacht moeten besteden aan bromaatvorming.

Drinkwaterbedrijven beheersen bromaatvorming door de ozonconcentratie en de contacttijd te optimaliseren, de pH voor ozonisatie te verlagen (bij lagere pH vormt zich minder bromaat), of door ammoniak toe te voegen dat als beschermend middel fungeert. Desondanks kan bromaat in kleine hoeveelheden aanwezig blijven in het geleverde drinkwater.

EU-norm en WHO-richtlijn: 10 microgram per liter

De grenswaarde voor bromaat in drinkwater is vastgelegd in de Europese Drinkwaterrichtlijn (2020/2184) op 10 microgram per liter (ug/L). Dit is tevens de richtlijn van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). In Nederland is deze norm opgenomen in het Drinkwaterbesluit.

Drinkwaterbedrijven die ozon gebruiken zijn wettelijk verplicht bromaat te meten en te rapporteren. Uit de jaarlijkse kwaliteitsrapporten van het RIVM blijkt dat de gemeten waarden in Nederland in de regel ver onder de 10 ug/L liggen, doorgaans tussen 1 en 5 ug/L bij bedrijven die ozon toepassen. Bedrijven die uitsluitend chloor of UV-licht gebruiken als desinfectant rapporteren doorgaans geen meetbaar bromaat.

De norm van 10 ug/L is gebaseerd op een risicoafweging: het te verwachten levenslange carcinogene risico bij levenslange consumptie van water met precies 10 ug/L bromaat wordt geschat op 1 op de 100.000 personen. Bij de werkelijke concentraties in Nederlands drinkwater is dit risico aanzienlijk lager.

Gezondheidsrisico van bromaat

Het IARC (International Agency for Research on Cancer) heeft kaliumbromate geclassificeerd als groep 2B: mogelijk kankerverwekkend voor mensen. Dit oordeel is gebaseerd op dierproeven waarbij hoge doses niertumoren veroorzaakten bij ratten. Epidemiologisch bewijs bij mensen is beperkt, omdat het moeilijk is langdurige, lage blootstelling te koppelen aan specifieke kankerrisicos.

Naast carcinogeniteit is bromaat bij hoge acute doses nierscadelijk en kan het oxidatieve stress veroorzaken. Bij de concentraties in regulier Nederlands drinkwater zijn acute gezondheidseffecten echter niet te verwachten.

Risicogroepen die extra voorzichtig willen zijn, zijn mensen met een verminderde nierfunctie en zwangere vrouwen. Zij kunnen overwegen extra filtratie toe te passen, zoals beschreven op onze pagina over uranium en zware metalen in leidingwater.

Welke watermaatschappijen gebruiken ozon?

In Nederland passen meerdere drinkwaterbedrijven ozon toe als onderdeel van hun zuiveringsproces, met name bij oppervlaktewater en oevergrondwater:

• Waternet (Amsterdam en omgeving): gebruikt ozon bij de zuivering van Rijnwater. Bromaat wordt gemeten en gecontroleerd onder de norm.
• Dunea (Haaglanden en Zuid-Holland): Duinwater wordt met ozon behandeld. Lage bromide-niveaus in duinwater betekenen doorgaans lage bromaat-concentraties.
• Vitens (Oost- en Noord-Nederland): past ozon toe bij diverse installaties die oevergrondwater behandelen.
• Brabant Water: gebruikt ozon bij de verwerking van Maaswater. Maaswater bevat meer bromide, wat extra aandacht voor bromaatvorming vereist.

Bedrijven die uitsluitend diep grondwater winnen en UV-licht of chloor gebruiken als desinfectant produceren doorgaans geen meetbaar bromaat. Raadpleeg het jaarlijkse kwaliteitsrapport van uw waterbedrijf voor de specifieke bromaatwaarden in uw gebied.

Bromaat verwijderen: filtermethoden vergeleken

Niet alle filtermethoden zijn even effectief tegen bromaat. Het bromaat-ion is negatief geladen en relatief klein, wat de verwijdering uitdagend maakt:

Een osmosefilter is voor huishoudelijk gebruik de meest effectieve en praktische methode om bromaat te verwijderen. Het semi-permeabele RO-membraan houdt geladen ionen zoals BrO3- tegen door een combinatie van ladingsafstoting en grootte-uitsluiting. Kwalitatieve membranen (TFC, Thin Film Composite) behalen verwijderingspercentages van 90% en hoger.

Wilt u een osmosefilter aanschaffen? Bekijk ons overzicht van de beste osmosefilters om te kopen met vergelijking van membraankwaliteit, verwijderingspercentages en prijsklassen.

Bromaat vs. andere verontreinigingen: perspectief

Bromaat is een van de vele stoffen die worden gemonitord in drinkwater. In vergelijking met andere potentieel schadelijke stoffen is het risico van bromaat in Nederlands leidingwater relatief gering. Het RIVM concludeert in jaarrapportages consistent dat drinkwater in Nederland veilig is en dat bromaat-niveaus de Europese norm niet overschrijden.

Mensen die extra zekerheid willen voor drinkwater op tafel of voor het koken, kunnen het beste kiezen voor een osmosefilter onder het aanrecht. Dit verwijdert niet alleen bromaat maar ook andere ongewenste stoffen zoals nitraat, PFAS, lood en pesticiden in een keer. Zie ook de complete gids over waterfilters voor een overzicht van alle filtertypen en hun toepassingen.

Zie ook: Waterfilter soorten, Omgekeerde osmose uitleg, Osmosefilter kopen en Uranium in leidingwater.