Wat zit er in leidingwater? Verontreinigingen in Nederlands drinkwater

Ja, Nederlands leidingwater behoort tot de veiligste ter wereld. Het RIVM en de waterbedrijven monitoren meer dan 50 parameters continu. Wettelijke normen worden voor de overgrote meerderheid van de parameters gehaald. Toch bevat leidingwater sporen van stoffen waarvoor nog geen drinkwaternorm bestaat (medicijnresten, sommige PFAS-verbindingen, microplastics) of stoffen die regionaal boven normen kunnen uitkomen (lood in oude leidingen, PFAS in hotspot-gebieden). Voor gezonde volwassenen is leidingwater veilig. Kwetsbare groepen zoals zuigelingen, zwangere vrouwen en mensen met een verzwakt immuunsysteem kunnen baat hebben bij extra filtratie.

In sporen, ja. Medicijnresten zoals ibuprofen, metformine, antibiotica en hormonen (ethinylestradiol uit de anticonceptiepil) worden aangetroffen in oppervlaktewater dat als drinkwaterbron dient. Na zuivering door waterbedrijven blijven zeer kleine hoeveelheden over, doorgaans in nanogram per liter (ng/L). Er bestaan geen EU-drinkwaternormen voor de meeste medicijnresten. Bij de huidige concentraties is geen direct gezondheidsrisico aangetoond, maar cumulatieve en langetermijneffecten zijn nog onvoldoende onderzocht. Een osmosefilter verwijdert 90-99% van medicijnresten.

PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) zijn een groep van meer dan 10.000 synthetische chemicalien die zeer persistent zijn in het milieu en het menselijk lichaam. Ze worden gebruikt in anti-aanbaklagen, blusschuim, textielimpregnering en vele industriele toepassingen. PFAS hopen zich op in het lichaam (bio-accumulatie) en zijn gelinkt aan verhoogd risico op schildklieraandoeningen, bepaalde kankers, verminderde vruchtbaarheid en verzwakt immuunsysteem. De EU-norm voor drinkwater is sum-20 PFAS maximaal 0,10 microgram/L, en sum-4 PFAS (PFOA, PFOS, PFNA, PFHxS) maximaal 0,05 microgram/L, van kracht vanaf 2026. In hotspot-gebieden rond Chemours (Dordrecht) en Schiphol worden hogere concentraties aangetroffen.

Ja, in zeer kleine hoeveelheden. RIVM-onderzoek uit 2022 vond 0 tot 7 microplasticdeeltjes per liter in Nederlands leidingwater, afhankelijk van de regio en het zuiveringsproces. Er bestaat momenteel geen wettelijke norm voor microplastics in drinkwater. De gezondheidseffecten van microplastics in drinkwater zijn nog onvoldoende bekend; lopend onderzoek richt zich op mogelijke hormoonverstorende effecten van additieven in plastic. Een omgekeerde osmosefilter met een membraanporiegrootte van 0,0001 micrometer verwijdert meer dan 99% van microplastics.

Nitraat wordt het effectiefst verwijderd door omgekeerde osmose: een RO-filter haalt 85-95% van het nitraat uit het water. Koolstoffilters en UV-filters zijn niet effectief tegen nitraat. Ionenwisseling is een alternatief maar minder gangbaar voor huishoudelijk gebruik. De EU-norm voor nitraat in drinkwater is maximaal 50 mg/L. In landbouwintensieve gebieden (Brabant, Gelderland, Overijssel) kan nitraat in grondwater de norm benaderen, al voldoet leidingwater in de praktijk vrijwel altijd aan de norm dankzij menging en zuivering door waterbedrijven. Voor zuigelingenvoeding geldt extra voorzorg: hoog nitraat kan methemoglobinemie (blauwe baby syndroom) veroorzaken.

Lood in leidingwater is een risico als uw woning een loodbinnenleiding heeft, die voor 1960 is aangelegd. Het distributienet van waterbedrijven is al grotendeels loodvrij gemaakt, maar binnenleidingen in oudere woningen zijn soms nog van lood. Lood lost op in stilstaand water in de leiding, vooral bij zacht en zuur water. Symptomen van loodvergiftiging zijn niet direct merkbaar maar hebben ernstige langetermijneffecten, met name op de hersenontwikkeling van jonge kinderen. RIVM-norm is maximaal 10 microgram/L. Laat altijd water doorlopen voor gebruik als u in een oud pand woont. Een osmosefilter verwijdert meer dan 95% van opgelost lood.

Omgekeerde osmose (RO) is het meest brede en effectieve huishoudelijke filter. Het verwijdert: PFAS (meer dan 95%), nitraat (85-95%), lood (meer dan 95%), microplastics (meer dan 99%), medicijnresten (90-99%), chloor en chloaraminen (meer dan 99%), zware metalen. Een koolstoffilter verwijdert chloor, geur en deels organische stoffen, maar geen PFAS, nitraat of lood. UV-filter doodt bacterien en virussen maar verwijdert geen chemische stoffen. Voor optimale bescherming combineert een kwalitatief osmosesysteem altijd een koolstof voorfilter, RO-membraan en nafilter.

Uw waterbedrijf is wettelijk verplicht jaarlijks een transparantierapport te publiceren met de gemeten waarden voor alle wettelijk gecontroleerde parameters. U vindt dit op de website van uw waterbedrijf, of u kunt het opvragen. RIVM publiceert ook nationale drinkwaterkwaliteitsrapportages. Voor een meting van specifieke stoffen in uw woning (bijv. lood in oude binnenleidingen of PFAS in een hotspot-gebied) kunt u een gecertificeerd laboratorium inschakelen voor een watermonsteranalyse, die doorgaans tussen de 50 en 200 euro kost afhankelijk van het aantal parameters.