Bacterien in leidingwater: legionella, E. coli en andere risicos

In het distributiewater van waterbedrijven wordt vrijwel nooit legionella aangetroffen. Legionella groeit niet in koud water of in goed onderhouden drinkwaterdistributienetten. Het risico zit in de eigen installatie: boilers, warmwaterleidingen en apparaten als luchtbevochtigers en koeltorens waar water stilstaat bij temperaturen tussen 20 en 45 graden Celsius. Legionella is alleen gevaarlijk via inademing van fijn waternevels, niet via drinken. Een waterfilter lost het legionellaprobleem niet op; een boilertemperatuur van meer dan 60 graden wel.

E. coli (Escherichia coli) in leidingwater is een ernstig signaal: het is een indicator voor fecale besmetting van het water. Als E. coli wordt aangetroffen, geeft het waterbedrijf direct een kookadvies uit. De pathogene stammen van E. coli (bijv. O157:H7) kunnen ernstige maag-darminfecties veroorzaken, met name bij kinderen, ouderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem. In de normale situatie is E. coli-besmetting van Nederlands leidingwater uiterst zeldzaam en treedt alleen op bij calamiteiten zoals een leidingbreuk of overstromingen.

Bij een kookadvies: (1) Gebruik leidingwater alleen na koken voor drinken, tandenpoetsen, voedselbereiding en bereiding van babyvoeding. (2) Kook water minimaal 1 minuut door bij temperaturen boven 70 graden Celsius, bacterien en parasieten sterven dan af. (3) Gebruik geen water direct uit de kraan voor oogcontact of wondverzorging. (4) Douchen is doorgaans veilig, maar vermijd inademen van douchenevel en oogcontact. (5) Volg instructies van uw waterbedrijf op en wacht op het sein dat het kookadvies is opgeheven. UV-filters en osmosefilters filteren actief maar zijn geen officieel alternatief voor een kookadvies.

Een waterfilter (UV, ultrafiltratie of osmose) verwijdert technisch gezien wel legionellabacterien uit het water, maar pakt het werkelijke probleem niet aan. Legionella groeit namelijk na het filter in stilstaande warme leidingen en waterapparaten in uw eigen installatie. Een legionella-risico in een boiler of leidinginstallatie los je op met: boilertemperatuur boven 60 graden, regelmatig doorspoelen van weinig gebruikte leidingen, thermische desinfectie, en het vermijden van dode leidingpunten (blind ends). Een filter aan de kraan beschermt niet tegen legionella die verderop in de installatie groeit.

Legionella pneumophila groeit optimaal bij temperaturen tussen 20 en 45 graden Celsius in stilstaand water. In een boiler die is ingesteld op een te lage temperatuur (onder 60 graden) kan legionella zich vermeerderen. Ook in dode leidingpunten (leidingen die zijn afgesloten maar nog water bevatten), koeltorens en luchtbevochtigers vindt legionella ideale groeiomstandigheden. Biofilm in oude leidingen biedt een extra voedingsbodem. Preventie: stel de boiler in op minimaal 60 graden (of 65 graden voor extra zekerheid), voer jaarlijkse thermische desinfectie uit en verwijder dode leidingpunten.

Regenwater en ongezuiverd bronwater zijn niet automatisch veilig als drinkwater. Regenwater dat via daken en goten wordt verzameld, bevat bacterien, vogeluitwerpselen, metaaldeeltjes van dakbedekking en luchtverontreiniging. Bronwater uit eigen bron heeft geen garanties zonder regelmatige bacteriologische analyse: E. coli, enterococcen en andere pathogenen kunnen aanwezig zijn. Als u regenwater of bronwater wilt gebruiken als drinkwater, is een volledige zuivering noodzakelijk: sedimentfilter, UV-filter (of ultrafiltratie), en bij voorkeur ook een koolstoffilter of osmose voor chemische stoffen. Laat het water minimaal jaarlijks testen door een gecertificeerd laboratorium.

Drie filtertypen zijn effectief tegen bacterien en parasieten: (1) UV-filter: desinfecteert effectief door DNA-schade aan micro-organismen, verwijdert geen chemische stoffen. (2) Ultrafiltratie (UF, membraanporiegrootte 0,02 micrometer): verwijdert bacterien, parasieten en zelfs virussen mechanisch, ook effectief tegen cryptosporidium. (3) Omgekeerde osmose (RO, poriegrootte 0,0001 micrometer): verwijdert alles inclusief bacterien, virussen, parasieten en chemische stoffen. Een koolstoffilter alleen beschermt NIET tegen bacterien. De meest complete keuze voor microbiologische en chemische bescherming is RO-osmose met UV-nafilter.