Chroom-6 in drinkwater: wat is het risico en wat filtert het weg?

Chroom-6 werd in Nederland breed bekend door de verhalen van medewerkers bij defensiebedrijven en spoorwegen die ziek werden na het werken met chroom-6-houdende verf. Maar wat betekent chroom-6 voor de drinkwaterkwaliteit? Is het een risico voor consumenten? En als het al in uw water zit, welk filter werkt er dan tegen? Dit artikel geeft een volledig beeld van chroom-6 in drinkwater — van scheikunde tot filtering.

Chroom-6 versus chroom-3: een cruciale chemisch onderscheid

Chroom is een metaal dat in de natuur voorkomt in meerdere oxidatietoestanden. De twee meest relevante voor gezondheid en drinkwater zijn:

Chroom-3 (Cr³⁺, trivalent chroom): Dit is de vorm die van nature in bodem en gesteente voorkomt. Het is een essentieel spoorelement voor de mens (betrokken bij glucosemetabolisme), nauwelijks oplosbaar in water bij neutrale pH, en bij normale concentraties niet toxisch. Chroom-3 is de overwegend stabiele oxidatievorm in de meeste grondwaterlagen.

Chroom-6 (Cr⁶⁺, hexavalent chroom): Dit is de oxidatievorm die kankerverwekkend is. Chroom-6 is goed oplosbaar in water, mobiel in het milieu en wordt door het menselijk lichaam opgenomen. Inhalatie van chroom-6-stof is de meest risicovolle blootstellingsroute (beroepsmatig), maar ook langdurige inname via drinkwater is een erkend risico.

De overgang van Cr³⁺ naar Cr⁶⁺ kan plaatsvinden door oxiderende omstandigheden in de bodem of via industriële processen. Industrieel werd chroom-6 veel gebruikt in:

Anticorrosieverven (menie, primaire coatings)
Verchroming van metaaloppervlakken
Leerlooiing
Pigmentproductie (chromaatgeel)
Koelwatersystemen (corrosieinhibitor)

De Dordrecht-context: chroom-6 bij DuPont

De meeste Nederlanders associëren chroom-6 met de gezondheidsschade bij medewerkers van het bedrijf Defensie en bij NS-medewerkers in Tilburg. In Dordrecht is de bekendste bron eigenlijk DuPont/Chemours, maar hier gaat het primair om PFAS-vervuiling. Chroom-6 was in de Dordtse context eerder een arbeidsomstandighedenprobleem (verf en coatings) dan een drinkwaterprobleem.

Dit onderscheid is belangrijk: beroepsmatige blootstelling via inhalatie van chroomdamp of -stof is vele malen gevaarlijker dan inname via drinkwater bij de concentraties die doorgaans in waterwinning worden aangetroffen. De discussie over chroom-6 in de werkomgeving mag niet worden verward met chroom-6 in drinkwater.

Hoe komt chroom-6 in drinkwater?

Er zijn drie voornaamste routes:

1. Industriële lozingen en bodemverontreiniging

Historische industriële locaties waar chroom-6-verbindingen werden gebruikt (galvanische industria, vliegtuigonderhoud, verfproductie) hebben chroom in de bodem en het grondwater achtergelaten. Doordat Cr⁶⁺ goed beweegt met het grondwater, kan het op afstand van de verontreinigingsbron in een waterwinningsput terechtkomen.

2. Corrosie van leidingmateriaal

Bij het gebruik van bepaalde roestvrijstaallegeringen of chroomhoudende fittingen in waterleidingen kan onder bepaalde omstandigheden (agressief water, hoge temperatuur) minimale uitloging van chroom optreden. De concentraties zijn doorgaans verwaarloosbaar.

3. Geologische achtergrond

In gebieden met bepaalde rotsformaties — met name ultramafische gesteenten als serpentiniet en peridotiet — kan chroom-6 van nature aanwezig zijn in grondwater. Dit speelt in Nederland nauwelijks een rol (Nederland heeft geen zulk gesteente), maar is relevant in delen van Zuidoost-Europa en de VS (Californië, waar de erinnormen scherp zijn gesteld na de Erin Brockovich-zaak).

EU-norm en internationale normen

| Normsteller | Grenswaarde | Grondslag | |---|---|---| | EU Drinkwaterrichtlijn (2020/2184) | 25 µg/L totaal chroom | Kankerrisico-evaluatie | | WHO-richtlijn (2022) | 50 µg/L totaal chroom | Kankerrisico (conservatieve schatting) | | Californische MCL (VS) | 10 µg/L Cr⁶⁺ | Meest strikte norm wereldwijd | | Nederlandse norm (Drinkwaterbesluit) | 25 µg/L (conform EU) | — |

De EU verlaagde in de herziene Drinkwaterrichtlijn (2020/2184) de norm voor totaal chroom van 50 µg/L naar 25 µg/L. De richtlijn schrijft daarmee voor dat waterbedrijven op totaal chroom analyseren, waarbij chroom-6 de meest relevante fractie is. In de EU wordt momenteel besproken of een aparte norm voor chroom-6 (los van totaal chroom) wenselijk is, analoog aan de Californische aanpak.

Monitoring in Nederland: stand van zaken

Het RIVM monitort de kwaliteit van het Nederlandse drinkwater in zijn periodieke Leidingwateronderzoek. Uit de beschikbare rapportages blijkt dat:

Nederlandse drinkwaterbedrijven structureel voldoen aan de chroomgrenswaarde van 25 µg/L
Er geen meldingen zijn van geleverd drinkwater met overschrijdingen in recente jaren
De gemeten concentraties in de meeste regio's ver onder de norm liggen (doorgaans onder 1 µg/L)

Dat wil niet zeggen dat er geen lokale bodemverontreinigingen bestaan: Nederland telt tientallen Wbb-locaties (Wet bodembescherming) met chroomverontreiniging. Maar waterwinningsputten van publieke drinkwaterbedrijven worden doorgaans niet in direct contact gebracht met deze locaties, of er worden aanvullende maatregelen genomen.

Meer informatie over de geldende limieten vindt u op de overzichtspagina drinkwaternormen.

Filteropties: wat werkt tegen chroom-6?

Mocht u om een specifieke reden — putwater, nabijheid van een industriële locatie, extra geruststelling — chroom-6 uit uw drinkwater willen verwijderen, dan zijn er twee bewezen effectieve methoden:

Sterk-base anionenwisseling (SBA)

Chroom-6 komt in water voor als chromanion (CrO₄²⁻ of HCrO₄⁻), een negatief geladen deeltje. Sterk-base anionenwisselaars (type I of II) wisselen deze chromanionen uit tegen chloride-ionen. De methode is zeer effectief (>95% verwijdering) en selectief. De hars moet periodiek worden geregenereerd met een zoutzuuroplossing of natriumchloride, afhankelijk van het type.

Zie voor meer technische achtergrond onze pagina over filtertechnieken en ionenwisseling.

Omgekeerde osmose (RO)

Een omgekeerde-osmosefilter met een goed membraan (RO-membraan met lage MWCO) verwijdert chroom-6 voor 90–97%. De osmose-aanpak is breder toepasbaar omdat het ook andere ionen (nitraat, PFAS, arseen) tegelijkertijd verwijdert. Voor huishoudens die meerdere stoffen willen filteren is RO vaak de pragmatischste keuze.

Wat niet werkt

Actief koolfilter: Verwijdert organische verbindingen, geen opgeloste chroom-ionen
Sedimentfilter / keramisch filter: Mechanische filtratie, geen ionenverwijdering
UV-lamp: Doodt bacteriën, tast chroom-6 niet aan
Koken: Concentreert chroom-6 juist (water verdampt, chroom blijft)
Waterontharder (natriumkation-wisseling): Verwijdert calcium en magnesium, geen anionen

Chroom-6 en zware metalen in bredere context

Chroom-6 is een van de zware metalen die in drinkwater kunnen voorkomen. Andere relevante metalen zijn arseen, lood, kwik en cadmium. Al deze stoffen worden meegenomen in het reguliere drinkwateronderzoek van RIVM en waterbedrijven. Een overzicht van alle zware metalen in drinkwater vindt u op de betreffende overzichtspagina. Voor algemene context over wat er in Nederlands drinkwater zit, zie ook de pagina stoffen in drinkwater.

Samenvatting

Chroom-6 is een kankerverwekkend ion dat van nature of door industriële vervuiling in drinkwater kan voorkomen. In Nederland voldoet openbaar drinkwater structureel aan de EU-norm van 25 µg/L, en overschrijdingen worden niet gerapporteerd. Gebruikers van putwater in de buurt van historisch geïndustrialiseerde locaties doen er verstandig aan een analyse te laten uitvoeren. Wilt u chroom-6 actief filteren, dan zijn sterk-base anionenwisseling en omgekeerde osmose de enige betrouwbare methoden.