Brak water is water met een zoutgehalte dat hoger ligt dan dat van zoet (drink)water, maar lager dan dat van zeewater. Het ontstaat waar zoet en zout water mengen, bijvoorbeeld in kustgebieden, riviermondingen en sommige diepe grondwaterlagen. Brak water is van nature niet geschikt om zomaar te drinken: het zoutgehalte ligt te hoog. In dit artikel lees je wat brak water precies is, waar het voorkomt en hoe je het drinkbaar maakt.
Hoe zout is brak water?
Het zoutgehalte van water wordt vaak uitgedrukt in opgeloste vaste stoffen (TDS) of in chloridegehalte. Globaal:
- Zoet (drink)water: laag zoutgehalte, doorgaans een TDS van ongeveer 200 tot 500 mg/L.
- Brak water: duidelijk hoger, ergens tussen zoet en zout in.
- Zeewater: zeer hoog zoutgehalte, vele malen hoger dan brak water.
De grenzen zijn niet hard; "brak" is een bandbreedte. Het belangrijkste kenmerk is dat het zout duidelijk merkbaar is en het water ongeschikt maakt als gewoon drinkwater.
Waar komt brak water voor in Nederland?
Nederland heeft door zijn ligging en lage geografie op meerdere plekken met brak water te maken:
- Kustgebieden en eilanden, waar zout zeewater het zoete grondwater binnendringt (verzilting).
- Diepe polders, waar zout grondwater omhoog kan kwellen.
- Diepere grondwaterlagen, die van nature zouter kunnen zijn dan ondiep grondwater.
Het kraanwater van de Nederlandse drinkwaterbedrijven is altijd zoet en voldoet aan de normen; verzilting is vooral een uitdaging voor de waterwinning op de lange termijn en voor particuliere bronnen in kustgebieden. Meer over de algemene kwaliteit lees je op de pagina over drinkwaternormen.
Kun je brak water filteren tot drinkwater?
Ja, maar niet met een eenvoudige filter. Zout bestaat uit opgeloste ionen die veel kleiner zijn dan de porien van een gewone filter of een actief-koolfilter. Om brak water te ontzilten is een membraan nodig dat opgeloste zouten tegenhoudt:
- Omgekeerde osmose is de gangbare techniek. Het membraan houdt het grootste deel van de opgeloste zouten tegen, waardoor brak water drinkbaar wordt.
- Voor sterk brak of zout water is meer druk (en dus energie) nodig dan voor gewoon kraanwater, omdat de osmotische druk hoger is.
Wie in een gebied met brak bronwater woont en dat wil gebruiken, kan kijken naar de mogelijkheden om een osmosesysteem te kopen. Laat bij een particuliere bron het water eerst onderzoeken, zodat je weet welke stoffen er nog meer in zitten.
Brak water versus hard water
Brak water en hard water worden weleens verward, maar zijn niet hetzelfde. Hard water bevat veel calcium en magnesium (kalk) en is gewoon drinkbaar; zie waterhardheid. Brak water bevat veel natrium en chloride (zout) en is dat niet. Een waterontharder pakt hardheid aan, maar maakt brak water niet drinkbaar; daarvoor is ontzilting via osmose nodig.
Waarom verzilting toeneemt
Verzilting, de toename van zout in zoet water, krijgt in laaggelegen kustlanden zoals Nederland meer aandacht. Door zeespiegelstijging, langere droge periodes en lage rivierafvoeren kan zout water verder landinwaarts en omhoog dringen. Voor drinkwaterbedrijven betekent dit dat sommige winputten in kustgebieden zorgvuldiger beheerd moeten worden en dat zoetwaterbronnen kostbaarder worden. Voor de consument verandert er voorlopig niets aan de kraan: het drinkwater blijft zoet en aan de normen voldoen. Wel onderstreept het waarom zuinig omgaan met zoet water en goede bronbescherming belangrijk zijn.
Brak water gebruiken voor planten of dieren?
Brak water is ook ongeschikt voor de meeste planten en huisdieren, omdat het zout schadelijk kan zijn. Sommige zilte teelten verdragen wat zout, maar gangbare tuin- en kamerplanten niet. Wie alleen brak bronwater tot beschikking heeft en het breed wil gebruiken, ontkomt meestal niet aan ontzilting via omgekeerde osmose. Laat de bron altijd eerst testen, zodat naast het zoutgehalte ook andere stoffen in beeld zijn.
FAQ over brak water
Is brak water gevaarlijk om te drinken? Het is niet bedoeld als drinkwater door het hoge zoutgehalte. Incidenteel een slok is geen ramp, maar structureel brak water drinken is niet verstandig. Voor gezondheidsvragen is je huisarts leidend.
Wat is het verschil tussen brak water en zeewater? Beide zijn zout, maar zeewater is veel zouter. Brak water zit qua zoutgehalte tussen zoet water en zeewater in.
Welke filter maakt brak water drinkbaar? Omgekeerde osmose. Een gewone filter of actief kool verwijdert het opgeloste zout niet.
Komt brak water uit de kraan in Nederland? Nee. Het kraanwater van de drinkwaterbedrijven is zoet en voldoet aan de wettelijke normen. Brak water speelt vooral bij particuliere bronnen in kustgebieden en bij de waterwinning.
Lees ook: Omgekeerde osmose en Waterhardheid