Radioactieve stoffen in drinkwater -- radon, uranium en radium

Uranium: geologische bron, EU-norm 30 ug/L

Uranium is een van nature voorkomend radioactief zwaar metaal dat in de aardkorst aanwezig is, met name in graniet, leem en fosfaatgesteente. Via geologische processen lost uranium op in grondwater. De herziene Europese Drinkwaterrichtlijn stelt een parameternorm van 30 microgram per liter (ug/L).

In Nederland zijn de uraniumconcentraties in leidingwater doorgaans laag, ruim onder de norm. Gebieden met kleirijke of fosfaatrijke bodems, zoals delen van Noord-Brabant en Limburg, kunnen hogere achtergrondniveaus hebben.

Uranium is zowel radioactief als chemisch toxisch. Bij chronische inname van hogere doses is nierschade het primaire gezondheidseffect.

Radon: gas dat verdampt bij koken en douchen

Radon-222 is een radioactief edelgas dat ontstaat door het verval van uranium-238 in de bodem. Het kan oplossen in grondwater en vrijkomen wanneer water wordt verwarmd, geroerd of uit een kraan stroomt. De blootstelling via drinkwater is klein vergeleken met blootstelling via binnenlucht.

Bij koken, douchen en warm water gebruik verdampt radon vrijwel volledig. In goed geventileerde ruimtes is dit geen probleem. In slecht geventileerde kelders of badkamers kan radon zich ophopen.

Radium: vervalproduct in watermonsters

Radium (Ra-226 en Ra-228) ontstaat als vervalproduct van uranium en thorium. Het kan in kleine hoeveelheden in grondwater terechtkomen, met name in diep grondwater met een hoog mineraalgehalte. Radium accumuleert in botten en kan beenmerg en beenweefsel beschadigen bij hoge blootstelling.

In Nederlands leidingwater zijn radiumconcentraties doorgaans verwaarloosbaar. Diep artesisch putwater in bepaalde regioos kan hogere niveaus bevatten.

Nederlandse situatie: grotendeels veilig

Nederland heeft geen uitgestrekte granieten ondergrond zoals Scandinavie, waar radon en uranium in grondwater een groter probleem zijn. De meeste Nederlandse bodem bestaat uit sedimentaire lagen (zand, klei, veen) met relatief lage achtergrondniveaus van radioactieve stoffen.

Priveputen in het zuiden van het land (Brabant, Limburg), met name in fosfaatrijke landbouwgebieden of gebieden met diep grondwater, verdienen meer aandacht. Een laboratoriumanalyse van het putwater -- inclusief radon, uranium en radium -- is voor eigenaren van priveputen aanbevolen.

Osmose verwijdert uranium effectief

Omgekeerde osmose is effectief voor de verwijdering van uranium en radium uit drinkwater. Het semi-permeabele membraan houdt zware metaalionen en radioactieve deeltjes tegen. Verwijderingspercentages van 90-99% voor uranium zijn gedocumenteerd bij gecertificeerde RO-systemen.

Radon als gas wordt door osmose niet volledig verwijderd, omdat het als opgelost gas deels door het membraan kan passeren. Ventilatie van de opslagtank en het gebruik van een actief koolfilter na het membraan reduceren radon verder.

Zie ook: uranium in leidingwater.

Welk filter filtert dit?

• Osmose verwijdert uranium en radium
• Drinkwaternormen voor radioactieve stoffen